Kiedy dziecko zaczyna mówić? Nasza podróż do pierwszych słów i jak ją wspierać

Pamiętam to jak dziś. Siedziałam na dywanie z moim rocznym Stasiem, układając po raz setny tę samą wieżę z klocków. I w głowie kołatała mi się jedna myśl: „kiedy on wreszcie coś powie?”. To pytanie, kiedy dziecko zaczyna mówić, spędza sen z powiek chyba każdemu rodzicowi. Porównujemy z dziećmi koleżanek, martwimy się na zapas i z zapartym tchem czekamy na to magiczne „mama” czy „tata”. Wszyscy wokół zadają to pytanie, kiedy dziecko zaczyna mówić, a my czujemy się jak na egzaminie. Ta cała presja jest ogromna. A prawda jest taka, że ta podróż do pierwszych słów to fascynujący, ale i bardzo indywidualny proces. Chcę się z wami podzielić tym, co sama przeszłam i czego się nauczyłam, żebyście mogli podejść do tego spokojniej. Zrozumienie, kiedy dziecko zaczyna mówić i jakie są kolejne etapy, naprawdę pomaga zdjąć z siebie ten ciężar i po prostu cieszyć się chwilą.

Zanim padnie pierwsze “mama”

Zanim zaczniemy analizować, kiedy dziecko zaczyna mówić pierwsze słowa, musimy zrozumieć, że cała zabawa zaczyna się dużo wcześniej. To nie jest tak, że pewnego dnia maluch pstryka palcami i zaczyna recytować wiersze. Rozwój mowy to jak budowanie domu, cegiełka po cegiełce. Te cegiełki to tzw. kamienie milowe – czyli typowe umiejętności, które większość dzieciaków łapie w podobnym wieku. One dają nam pewien obraz, czy wszystko idzie w dobrym kierunku. I choć świadomość tego, kiedy dziecko zaczyna mówić, jest pomocna, to ważniejsze jest patrzenie na cały ten proces. Mowa to klucz do wszystkiego: do budowania relacji, do nauki, do wyrażania złości, kiedy ulubiony klocek nie chce pasować. To narzędzie, które pozwala małemu człowiekowi odnaleźć się w naszym świecie.

Od głużenia do pierwszych rozmów – krok po kroku

Ta droga ku mowie jest naprawdę długa i kręta. Czasem wydaje się, że stoimy w miejscu, a potem nagle następuje eksplozja. Warto pamiętać, że moment, kiedy dziecko zaczyna mówić, może się bardzo różnić u poszczególnych maluchów.

Początki są naprawdę subtelne. Wszystko zaczyna się od płaczu. Potem, koło drugiego, trzeciego miesiąca, pojawia się głużenie. To takie urocze, gardłowe dźwięki, które maluch wydaje, gdy jest zadowolony. To jego pierwsze próby zabawy głosem. Chwilę później, między czwartym a szóstym miesiącem, wchodzi gaworzenie. To już jest wyższy poziom! Mój starszy syn był mistrzem „ba-ba-ba” i „da-da-da” przez dobre dwa miesiące, aż myśleliśmy, że jego pierwszym słowem będzie „baba”, ku uciesze babci. To nic innego jak intensywny trening aparatu mowy.

Później, tak do pierwszych urodzin, dziecko zaczyna coraz więcej rozumieć. Reaguje na swoje imię, wie, co to znaczy „daj” albo „zrób pa-pa”. U nas hitem było pokazywanie palcem na wszystko, co ciekawe, z głośnym „yyy!”. To też jest komunikacja! Zrozumienie mowy zawsze wyprzedza mówienie, to bardzo ważna zasada.

No i wreszcie nadchodzi ten moment, kiedy dziecko zaczyna mówić swoje pierwsze, prawdziwe słowa. Zazwyczaj dzieje się to między 10 a 14 miesiącem życia. Pytanie “kiedy dziecko mówi mama tata” jest jednym z najczęstszych. U nas „mama” pojawiło się koło roczku, ale na początku oznaczało wszystko – jedzenie, picie, zabawkę i mnie. Dopiero z czasem nabrało właściwego znaczenia. Nie ma co się denerwować, jeśli na początku słownik jest skromny. W wieku 18 miesięcy te 10-20 słów to już jest coś! Dla wielu rodziców to właśnie ten wyczekany czas, kiedy dziecko zaczyna mówić, jest najważniejszym kamieniem milowym. A dwulatek powinien znać ich już koło 50-100 i zaczynać je łączyć. Te pierwsze dwuwyrazowe zdania, typu „mama am” czy „auto tam”, to prawdziwy przełom w etapach rozwoju mowy u dziecka. To znak, że maluch zaczyna rozumieć gramatykę. Od tego momentu już leci z górki – słownik rośnie w oczach, zdania stają się coraz bardziej skomplikowane, a nasze obawy o to, kiedy dziecko zaczyna mówić, powoli znikają.

Każde dziecko ma swoje tempo, czyli dlaczego nie warto panikować

Stop. Weź głęboki oddech. Zanim zaczniesz gorączkowo wpisywać w wyszukiwarkę „czy 18-miesięczne dziecko powinno mówić”, pamiętaj o jednym – każde dziecko to inny świat i normy rozwoju mowy u dziecka to naprawdę szerokie widełki. To, kiedy dziecko zaczyna mówić, jest sprawą tak indywidualną, jak kolor oczu czy kształt nosa. Mój młodszy syn zaczął mówić znacznie później niż starszy. Już zaczynałam się martwić, bo presja otoczenia i ciągłe pytania o to, kiedy dziecko zaczyna mówić, robiły swoje. A on po prostu zbierał słowa do swojego wewnętrznego słownika i jak skończył dwa lata, nagle zaczął mówić pełnymi zdaniami. A znajomych córeczka gadała jak najęta już w wieku 18 miesięcy. To pokazuje, że nie ma jednego, sztywnego terminu na to, kiedy dziecko zaczyna mówić.

Na to wszystko wpływa mnóstwo rzeczy – geny, to ile i jak do niego mówimy, jego temperament. Niektóre dzieci są bardziej obserwatorami, inne od razu próbują. Ważne, żeby nie porównywać. Jeśli maluch, mimo że niewiele mówi, chętnie się z tobą bawi, rozumie co do niego mówisz, pokazuje palcem i próbuje się komunikować na swój sposób, to najczęściej wszystko jest w porządku.

Czerwone lampki, na które warto zwrócić uwagę

Oczywiście, spokój jest ważny, ale czujność też. Są pewne sygnały, takie małe czerwone lampki, które powinny skłonić nas do baczniejszej obserwacji i może konsultacji. Znajomość objawów opóźnionego rozwoju mowy jest ważna, zwłaszcza gdy to, kiedy dziecko zaczyna mówić, zaczyna nas realnie niepokoić. To, kiedy dziecko zaczyna mówić, jest ważne, ale jeszcze ważniejsze jest to, czy w ogóle próbuje się komunikować.

Jeśli roczniak zupełnie nie reaguje na swoje imię, nie próbuje naśladować prostych gestów jak „pa-pa”, albo po prostu unika kontaktu wzrokowego, warto mieć to na uwadze. To samo, jeśli w ogóle nie gaworzy. Kiedy zbliża się do drugich urodzin, a jego słownik jest bardzo ubogi (mniej niż 10-20 słów), nie łączy wyrazów w proste frazy i wydaje się, że nie rozumie prostych poleceń typu „podaj misia”, to jest to sygnał, że warto się temu przyjrzeć. To jest ten moment, kiedy często pojawia się pytanie “co zrobić gdy dziecko nie mówi w wieku 2 lat”. Mowa takiego malucha może być też bardzo niezrozumiała dla otoczenia. Jeśli macie jakiekolwiek wątpliwości, nie czekajcie. Najlepiej zacząć od wizyty u swojego pediatry. On pokieruje was dalej, może do logopedy, a może najpierw trzeba będzie sprawdzić słuch. Wczesna pomoc potrafi zdziałać cuda.

Nasza rola w tej przygodzie: Jak możemy pomóc?

My, rodzice, jesteśmy najlepszymi nauczycielami mowy dla naszych dzieci. I to wcale nie wymaga specjalistycznych kursów. Wystarczy kilka prostych rzeczy, które możemy wpleść w naszą codzienność. To najlepsze wsparcie, kiedy dziecko zaczyna mówić. U nas absolutnym hitem było czytanie. Nawet jak synek miał kilka miesięcy i bardziej interesowało go gryzienie rogów książki, ja i tak opowiadałam, co jest na obrazkach. Głos, intonacja, melodia języka – to wszystko buduje fundamenty.

Mówcie do dziecka. Dużo i o wszystkim. Komentujcie to, co robicie: „teraz mama kroi marchewkę”, „o, jaki duży piesek za oknem!”. To taka „kąpiel słowna”. Dziecko chłonie słowa, nawet jeśli jeszcze samo ich nie używa. W ten sposób uczymy je świata i języka jednocześnie. To super sposób na to, jak wspierać rozwój mowy u rocznego dziecka.

Zabawa to kolejny klucz. Dmuchanie baniek mydlanych, robienie śmiesznych min, naśladowanie odgłosów zwierząt (nasze „muuu” i „hau hau” niosło się po całym osiedlu!), śpiewanie piosenek – to wszystko wspaniale ćwiczy mięśnie twarzy i języka, przygotowując do prawidłowej artykulacjii. Kiedy maluch w końcu coś powie, np. „pi”, rozszerzajcie jego wypowiedź: „Tak, to jest piłka! Chcesz się pobawić czerwoną piłką?”. Pokazujecie mu w ten sposób, jak budować zdania. I ograniczcie ekrany. Tablet czy telewizor nigdy nie zastąpią prawdziwej rozmowy i interakcji z drugim człowiekiem. To właśnie w relacji z nami dziecko uczy się komunikacji. A jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o kreatywnych zabawach, możecie zajrzeć do naszego artykułu o zabawach dla dwulatka.

Rozwiewamy popularne mity i wątpliwości

Wokół rozwoju mowy narosło sporo mitów, które często niepotrzebnie nas stresują. Często słyszę pytanie, czy dwujęzyczność może zaszkodzić i opóźnić moment, kiedy dziecko zaczyna mówić. Absolutnie nie! To jeden z największych mitów. Dzieci wychowywane w dwóch językach to mali geniusze, ich mózgi pracują na najwyższych obrotach. Mogą zacząć składać zdania odrobinę później, ale ich łączny zasób słów w obu językach jest często większy niż u rówieśników.

Kolejna zagwozdka: co, jeśli dziecko wszystko rozumie, a nie mówi? To się zdarza i bywa frustrujące. Jeśli maluch wykonuje polecenia, pokazuje palcem, komunikuje się gestami, ale jego mowa czynna jest bardzo uboga, warto to skonsultować z logopedą. Czasem wystarczy kilka prostych ćwiczeń, żeby „odblokować” mówienie. I jeszcze ten nieszczęsny smoczek. Czy faktycznie szkodzi? Używany zbyt długo, zwłaszcza po drugich urodzinach, może niestety prowadzić do wad zgryzu i problemów z wymową niektórych głosek. Ogranicza też naturalne treningi buzi i języka, tak ważne, kiedy dziecko zaczyna mówić i musi precyzować dźwięki.

A co z chłopcami? Czy to prawda, że chłopcy zaczynają mówić później? Statystyki faktycznie pokazują taką tendencję, ale to tylko statystyki. Różnice te najczęściej zacierają się w wieku przedszkolnym. Najważniejsze to patrzeć na swoje, konkretne dziecko, a nie na uśrednione dane.

Ta podróż jest najważniejsza

Patrząc wstecz, wiem, że to całe zamartwianie się, kiedy dziecko zaczyna mówić, było trochę na wyrost. Najważniejsza jest ta codzienna bliskość, te wszystkie ‘a guu’, pierwsze uśmiechy i nieporadne próby naśladowania naszych min. Ta podróż jest o wiele ważniejsza niż dotarcie do celu w ściśle określonym terminie. Obserwowanie, jak z dnia na dzień pojawiają się nowe dźwięki, sylaby, a w końcu słowa, to jedna z największych radości rodzicielstwa. Cierpliwość, dużo rozmów i zabawy to najlepszy przepis. A jeśli coś was niepokoi, po prostu idźcie do specjalisty – od tego oni są. Ale przede wszystkim, cieszcie się tym czasem. Bo każdy moment, kiedy dziecko zaczyna mówić, każde nowe słowo, to wasz wspólny, mały wielki sukces. Pamiętaj, to kiedy dziecko zaczyna mówić jest waszą unikalną historią.